Άγγελος Τόλκας: Να ξαναχτιστεί μια πολιτική πλειοψηφία με φωνή, ισχύ και προοπτική

Η Ελλάδα βρίσκεται σε βαθιά πολιτική αναντιστοιχία: μια κοινωνική πλειοψηφία που πιέζεται οικονομικά και θεσμικά εξαιτίας της χειρότερης κυβέρνησης που έχει αντιμετωπίσει και δεν βρίσκει αντίστοιχη πολιτική έκφραση. Τα υφιστάμενα σχήματα της προοδευτικής παράταξης αδυνατούν να εμπνεύσουν, να συγκροτήσουν πλειοψηφίες και να εμφανιστούν ως αξιόπιστη εναλλακτική διακυβέρνησης.

Το παρόν κείμενο προτείνει ένα στρατηγικό πλαίσιο για τη συγκρότηση ενός νέου πλειοψηφικού πολιτικού ρεύματος, που θα εδράζεται στην παραγωγική περιφέρεια, στους εργαζόμενους χωρίς προοπτική, στη διολισθαίνουσα μεσαία τάξη και στις νεότερες γενιές.

Προτείνει επίσης επτά βήματα προς την μετάβαση σε ένα νέο πολιτικό κύκλο.

Ορίζει τις εθνικές εκλογές ως τη μεγάλη αναμέτρηση αλλά και την ανάγκη γι’ αυτόν που θα κάνει το άλμα μπροστά.

__________________________________________________________________________

Α. Το ρήγμα αντιπροσώπευσης

Η πλειοψηφία των Ελλήνων σήμερα ζητά ουσιαστική μετατόπιση ισχύος και όχι απλώς κυβερνητική εναλλαγή. Το ζητούν οι πολίτες που νιώθουν αγνοημένοι, εκτός επαφής με το πολιτικό σύστημα και βλέπουν τα παραδοσιακά στηρίγματα της ζωής τους — ασφαλή εργασία, προσιτή κατοικία, δυνατότητα ανόδου — να έχουν διαβρωθεί. Πολίτες που δουλεύουν, παράγουν και πληρώνουν. Μια ολόκληρη χώρα που ζει αφενός τις ισχυρές ανισότητες και αφετέρου τη χαμηλή εμπιστοσύνη στους θεσμούς που αδυνατούν να υπερασπιστούν τα συμφέροντα των πολλών.

Οι πολλαπλές κρίσεις που περάσαμε, οι αιτίες και τα διδάγματά τους μπαζώθηκαν βιαστικά από τη ΝΔ γιατί πίσω από όλα θα βρίσκαμε αυτήν την παράταξη. Το πολιτικό χρήμα, το ταμείο ανάκαμψης, ο χορός δισεκατομμυρίων επί Covid, τα μεγάλα πακέτα ΕΣΠΑ και άλλων ευρωπαϊκών ταμείων θόλωναν τα μάτια των πολλών και γέμιζαν τις τσέπες των λίγων.

Την ίδια στιγμή η χώρα μένει πίσω. Κρίσιμα δομικά προβλήματα δεν λύθηκαν ενώ ένα σύστημα εξουσίας – που δεν το ενδιαφέρει τίποτα άλλο πέρα από τη διαιώνισή του – κατάφερε εξαιρετικά να επιβληθεί σε όλους τους τομείς. Κατάφερε επίσης να κερδίζει εκλογικές μάχες στηριζόμενο πέρα από τα παραπάνω στην κούραση, τον φόβο, την απαξίωση της κοινωνίας προς τα κόμματα καθώς και στην χαμηλή συμμετοχή των πολιτών στις εκλογικές διαδικασίες.

Μετά από όλα αυτά καθώς και λόγω χρόνιων παθογενειών, σήμερα είναι χαοτική η πολιτική αναντιστοιχία μεταξύ της αδιαμόρφωτης κοινωνικής πλειοψηφίας και ενός ελεγχόμενου εκλογικού σώματος, ενώ αναζητείται ελπίδα από αλλού.

Β. Η απαρχή για ταύτιση με την κοινωνία

Πολιτικές πλειοψηφίες μπορούν να οικοδομηθούν με τον συνδυασμό προγράμματος οικονομικής ασφάλειας, αντισυστημικής στόχευσης, ισχυρής ηγεσίας και κυβερνητικής προοπτικής, τοπικής παρουσίας και ρεαλιστικού σχεδίου δράσης.

Το πραγματικό και σύγχρονο ζητούμενο είναι η μετάβαση από τη διάχυτη κοινωνική δυσαρέσκεια στη νέα πλειοψηφική πολιτική έκφραση ώστε να συγκροτηθεί ο νέος ισχυρός έτερος κυβερνητικός πόλος και να εκφραστεί η νέα κοινωνική πλειοψηφία όσων αγωνίζονται να αποκτήσουν ισχύ, ασφάλεια και πρόσβαση στην πολιτική και οικονομική ζωή.

Το πρωταρχικό πολιτικό ερώτημα, λοιπόν, είναι ποια κοινωνικά στρώματα μπορούν να αποκτήσουν κοινή πολιτική ταυτότητα, να εκφραστούν και να αγωνιστούν απέναντι σε ένα κλειστό σύστημα που εξουσιάζει τη χώρα και το εκπροσωπεί επάξια η ΝΔ.

Γ. Το κοινωνικό μπλοκ που πρέπει να ενωθεί

1. Πρώτος πυλώνας είναι η παραγωγική περιφέρεια: μικρομεσαίοι, αγρότες, μεταποίηση, ελεύθεροι επαγγελματίες, άνθρωποι που νιώθουν ότι οι ίδιοι εργάζονται για την χώρα αλλά ότι άλλοι αποφασίζουν χωρίς να τους υπολογίζουν.

2. Δεύτερος πυλώνας είναι οι εργαζόμενοι χωρίς δίκαιη αμοιβή: ιδιωτικοί υπάλληλοι, άνθρωποι της επισφάλειας, νέοι που δουλεύουν αλλά δεν αποταμιεύουν, δεν δημιουργούν οικογένεια, δεν αγοράζουν σπίτι. Όλοι αυτοί που νιώθουν ότι η ζωή τους χειροτερεύει γιατί κάποιοι άλλοι τους παίρνουν την σειρά.

3. Τρίτος πυλώνας είναι η μεσαία τάξη που χάνει έδαφος: άνθρωποι που δεν αυτοπροσδιορίζονται ως αδύναμοι οικονομικά αλλά νιώθουν ότι γλιστρούν προς τα κάτω, ότι χάνουν τον έλεγχο από τα χέρια τους. Αυτοί οι πολίτες επιζητούν προστασία.

4. Τέταρτος πυλώνας είναι οι νεότερες ηλικίες που αμφισβητούν το σύστημα. Εδώ δεν αρκεί η γλώσσα της “προόδου”. Χρειάζεται γλώσσα αξιοπρέπειας, προοπτικής και συμμετοχής.

Δ. Η προοδευτική δημοκρατική αντιπολίτευση

Τα σημερινά κόμματα του «προοδευτικού χώρου» έχουν υποστεί σοβαρή φθορά. Δεν σκέφτονται συνολικά πώς λειτουργεί η διακυβέρνηση στον 21ο αιώνα, δεν προετοιμάζουν ένα αντίπαλο τολμηρό όραμα, δεν πετυχαίνουν την αύξηση της συμμετοχής στις εθνικές εκλογές που είναι και απαραίτητη προϋπόθεση ανατροπής της σημερινής κακής διακυβέρνησης. Δεν πείθουν. Κατά συνέπεια οι πολίτες πιστεύουν πως δεν υπάρχει πολιτική δύναμη που να τους καταλαβαίνει, να τους εκπροσωπεί και να μπορεί να νικήσει.

Χρειάζεται επειγόντως αντιστροφή αυτής της πορείας για να μπορέσει η κοινωνία να κοιτάξει και πάλι με ελπίδα.

Μια σειρά πρόχειρων επιχειρημάτων περί συνεργασίας των προοδευτικών κομμάτων είναι θολή. Το έως σήμερα προσκλητήριο «πάμε όλοι μαζί» είναι ουτοπικό ή υποκριτικό. Εδώ και αρκετά χρόνια αυτό αποδεδειγμένα δεν μπορεί να κατακτηθεί.

Πλειοψηφίες δεν χτίζονται με γενικόλογη “προοδευτικότητα” ή με διαπραγματεύσεις ένωσης ενός, δύο, τριών κομμάτων. Ειδικά μάλιστα όταν αυτό το θέτουν ηγεσίες που έχουν κριθεί και κυρίως έχουν απορριφθεί.

Ακόμη και αυτές - οι όποιες «ενώσεις» έγιναν - ήταν θνησιγενείς. Δεν άντεξαν. Το δείχνει η ίδια η ιστορία με τις μεγάλες νίκες του προοδευτικού κόσμου τόσο το 2009 όσο και το 2015 που καμία τους δεν στηρίχθηκε σε «συνεργασία κομμάτων που δεν μπορούν μόνα» αλλά στηρίχθηκαν στο συγχρονισμό με τις κοινωνικές ανάγκες και ρεύματα.

Το «να ενωθούν τα κόμματα» είναι ένας εσωτερικός κομματικός στόχος που – όπως εξελίσσεται - αφορά μόνο τη διάσωση σημερινών «ηγεσιών». Πολύ περισσότερο όταν σήμερα έχουν παρεκτραπεί σε μια κακή απομίμηση κυβερνητικών συμπεριφορών να πείσουν ότι ισχύει μια άλλη πραγματικότητα (αυτή των υποσχέσεων, επιθυμιών και εκτιμήσεων των ηγεσιών) λες και αυτό δεν γίνεται αντιληπτό από την κοινωνία.

Και εδώ ας τελειώνουμε με τον λαβύρινθο εσωκομματικών αναζητήσεων. Η χώρα, οι ανάγκες και τα προβλήματα βρίσκονται πολύ πέρα από εκεί.

Ε. Το σύγχρονο αφήγημα

Ένας νέος πολιτικός κύκλος πρέπει να ταυτίζεται λιγότερο με θεσμικό μηχανισμό και περισσότερο με εργαλείο κοινωνικής επαναφοράς ισχύος.

Μια νέα πολιτική αρχή πρέπει να μιλήσει ως συμπαράταξη όσων δουλεύουν, παράγουν, μένουν στην απέξω απέναντι σε μια οικονομία φτιαγμένη για λίγους και ένα πολιτικό σύστημα που τη συντηρεί. Αυτό είναι το αναγκαίο και που μπορεί να κινητοποιήσει και να δημιουργήσει πλειοψηφίες. Όχι η πλασματική άθροιση κομματικών ποσοστών.

Στην χώρα μας, μεταμνημονιακά, έχουν αναδειχθεί πολλές νέες τομές. Κυρίαρχα, αυτοί που έχουν πρόσβαση και αυτοί που πληρώνουν το κόστος.

Σε πρακτική μετάφραση: καρτέλ, ολιγοπώλια, κλειστά δίκτυα εξουσίας, πελατειακό κράτος, κοινωνική αλλά και γεωγραφική υπερσυγκέντρωση πόρων και ευκαιριών απέναντι στα συμφέροντα του μπλοκ που πρέπει να ενωθεί και περιγράψαμε μόλις πιο πάνω.

Τα παραπάνω για να τα εκφράσεις απαιτείται στρατηγική και όχι κλεφτοπόλεμος. Απαιτείται σύγχρονη πολιτική ανάλυση και όχι βολική τακτοποίηση επιθυμιών. Απαιτείται να μπορέσεις να ξεπεράσεις όλα τα προσχώματα που έχει δημιουργήσει ένα ισχυρό κυβερνητικό καθεστώς που εκμεταλλεύεται κάθε θεσμική λειτουργία και να αποκαλύψεις και την παραμικρή του μαύρη σελίδα. Απαιτείται να εμπνεύσεις την κοινωνία να συμμετάσχει και να πάρει στα χέρια της τις αλλαγές που επιθυμεί αλλά πρώτα να μην την φοβηθείς. Και απαιτείται κοπιώδης δουλειά για να φτιαχτεί ένα τέτοιο νέο μοντέλο κόμματος.

ΣΤ. Η στρατηγική διεξόδου σε επτά σημεία:

1. Πλειοψηφική κοινωνική έκφραση αντί για ένωση χώρων.

Η επόμενη ημέρα δεν έρχεται για να στεγάσει στελέχη αλλά για να δώσει πολιτική φωνή σε όσους δεν έχουν πρόσβαση. Η σχέση εμπιστοσύνης ξαναχτίζεται όταν οι ψηφοφόροι νιώθουν ότι οι πολιτικοί στέκονται υπέρ τους, καταλαβαίνουν τη ζωή τους, μπορούν να αφήσουν προνόμια των ίδιων και να γίνουν παράδειγμα. Όταν μπορούν να ξαναπιάνουν το νήμα, όταν δεν ταυτίζουν τη ζωή και επιβίωσή τους με την πολιτική. Με αυτόν τον τρόπο η παράταξη που επιθυμούμε μπορεί να γίνει πιο ευανάγνωστη, πιο συγκρουσιακή απέναντι στους ισχυρούς, πιο αξιόπιστη στη λύση και πιο γειωμένη στην καθημερινότητα.

2. Καθαρός αντίπαλος

Η επόμενη ημέρα δεν πρέπει να φοβηθεί να περιγράψει τους αντιπάλους που δημιουργούν οι στρεβλώσεις της εξουσίας: καρτέλ ενέργειας, καρτέλ τροφίμων, τραπεζική υπεροψία, στεγαστική κερδοσκοπία, πελατειακή υπερσυγκέντρωση κράτους και πόρων, κατασπατάληση δημόσιων πόρων υπέρ ημετέρων χωρίς ανάπτυξη, κόμματα – υπηρέτες των παραπάνω.

3. Οικονομικό μήνυμα πρώτο αλλά όχι μόνο

Η οικονομική ατζέντα είναι πράγματι προτεραιότητα αλλά δεν αρκεί μόνη της. Το πρώτο μήνυμα αφορά ακρίβεια, εισόδημα, κατοικία, περιφερειακή αδικία, ενώ εξίσου εμφατικά ακολουθούν ασφάλεια, μετανάστευση, δημόσια οικονομικά, θεσμική αξιοπιστία, ικανότητα διακυβέρνησης. Κι ακόμη, η οικονομική ατζέντα πρέπει να μεταφράζεται και σε άμεσο προσωπικό όφελος, στο πορτοφόλι του πολίτη.

4. Ηγέτης που δείχνει δύναμη και κοινωνική αναγνωρισιμότητα

Σε ταραγμένες εποχές οι ψηφοφόροι ζητούν εκπροσώπους δυνατούς και συνεπείς. Δεν αρκεί η καλή πρόθεση ούτε μόνο η στοιχειώδης σοβαρότητα ή η επίκληση θεσμικότητας. Θέλουν να μπορούν να επιλέξουν κάποιον που θα συγκρουστεί για το συμφέρον τους και ιδανικά να το έχει πράξει. Ανθρώπους που επέδειξαν χρηστή διακυβέρνηση σε ακραίες καταστάσεις. Θέλουν πολιτικούς που δεν παπαγαλίζουν αυτάρεσκα ότι «έμειναν στα δύσκολα» αλλά όσους είναι έτοιμοι κι αποφασισμένοι να δώσουν όλες τους τις δυνάμεις για να προλάβουν όσα δύσκολα έρχονται για το λαό και τη χώρα.

Άρα σήμερα χρειάζεται ηγετική εικόνα με τέσσερα χαρακτηριστικά:
κοινωνική κανονικότητα, ανθεκτικότητα, καθαρή γλώσσα, επαφή.
Όχι ηγέτη-σχολιαστή, παρατηρητή, ανέξοδο. Ηγέτη που παίρνει θέση και αντέχει τη σύγκρουση.

5. Τοπικότητα και διεκδίκηση

Η εμπιστοσύνη ξαναχτίζεται σε κάθε τόπο, μέσα από κοινότητες, γειτονιές και συγκεκριμένες μάχες στην καθημερινότητα. Όχι μόνο στο κέντρο αλλά και στην περιφέρεια. Άρα διαμορφώνεται μια νέα αρχή που δίνει πρώτα μάχες για πραγματικά προβλήματα και μετά ή παράλληλα γίνεται κεντρική πολιτική (τιμές ρεύματος, πρόσβαση σε γιατρό, στέγη νέων ζευγαριών, νερό, μεταφορές, δίκτυα, υποδομές, σχολεία, τραπεζική πρόσβαση για μικρές επιχειρήσεις).

6. Πρόγραμμα με κοινωνικό αφήγημα και ευθύνη

Η λογική θα παρουσιάσουμε σοβαρό πρόγραμμα και θα μας ανταμείψουν δεν αρκεί. Χρειάζεται πολιτικό νόημα, προγραμματική μετάφραση και επικοινωνιακή εξειδίκευση. Με τον έναν ή τον άλλον τρόπο όλα τα κόμματα έχουν πρόγραμμα αλλά πρέπει να γίνει κατανοητό γιατί αυτό το πρόγραμμα είναι μάχη για τα συμφέροντα των πολλών. Πώς θα δομηθεί ένα πρόγραμμα για δίκαιη κοινωνία, παραγωγική οικονομία, συνεργατική διακυβέρνηση.

Με άλλα λόγια, κάθε πρόταση πρέπει να συνδέεται με σύγκρουση, δικαιοσύνη και αποτέλεσμα.

7. Επαγγελματισμός και αποτελεσματικότητα πάνω από κομματική καθαρότητα

Οι ψηφοφόροι ταυτίζονται με αυτούς που κρίνουν ότι θα “κάνουν τη δουλειά”. Άρα η ταυτότητα μιας νέας αρχής πρέπει να είναι: αντισυστημικό στην κατεύθυνση, ρεαλιστικό στη λύση. Όχι “όλοι μέσα”, αλλά μαζί με όποιους υπηρετούν τις κοινωνικές ανάγκες.

Στη νέα αρχή, κάθε συμπολίτης που επιθυμεί να συμμετέχει, να μπορεί, με δίκαιους όρους, χωρίς μηχανιστικές αλχημείες, να μπει στον πολιτικό στίβο και να κριθεί όχι σε κάποια από τις στεγανοποιημένες διαδικασίες αλλά στην πιο δημοκρατική, νομιμοποιητική διαδικασία, αυτήν των εθνικών εκλογών.

Και ακόμη, η αξιολόγηση και το αίτημα για αποδοτικότητα των στελεχών είναι μια ανάγκη της κοινωνίας που δεν μπορεί πια να παρακολουθεί να ανταμείβεται όποιος απλά - στην καλύτερη περίπτωση - δεν κάνει κάτι.

Ζ. Ο νικητής της κρίσιμης αναμέτρησης

Η κύρια αναμέτρηση της εθνικής κάλπης πλησιάζει. Οι μάχες τακτικής, οι ανούσιοι ανταγωνισμοί και η επιλογή περιχαράκωσης των σημερινών κομματικών σχηματισμών δεν προσελκύουν κανέναν πέρα από τους στενούς κομματικούς μηχανισμούς.

Σήμερα, με την χειρότερη κυβέρνηση που έχει δει η χώρα, δεν έχει μείνει καμία άλλη πραγματική αναμέτρηση πέραν από αυτήν με την ιστορία, την ανάγκη και το μέλλον.

Νικητής σε αυτήν την αναμέτρηση θα είναι όποιος με θάρρος κάνει πρώτος το άλμα μπροστά. Όποιος το κάνει και όταν το κάνει.

Όποιος αναλάβει έναν τέτοιο δύσκολο ρόλο έχει ελάχιστο χρόνο, πολλές δυσκολίες, δίκαιη καχυποψία να ανατρέψει. Αλλά και μια μεγάλη κοινωνική πλειοψηφία η οποία περιμένει εναγωνίως και μπορεί να οδηγήσει ξανά στη νίκη των δικών της συμφερόντων και αγώνων.

Η. Μία προϋπόθεση

Όλα τα παραπάνω τελούν υπό μία προϋπόθεση. Το κάλεσμα προς την ίδια την κοινωνία να αγωνιστεί ώστε η ζωή της και η πατρίδα μας να αλλάξουν προς το καλύτερο.

Άγγελος Τόλκας