Η Ημαθία παρούσα σε εκπαιδευτική κινητικότητα Erasmus+ της MENTOR στη Λάρνακα

Ολοκληρώθηκε στις 2 Νοεμβρίου η επιτόπια φάση της εκπαιδευτικής κινητικότητας ‘Ο πολιτισμός ως μηχανισμός ανάπτυξης των πόλεων’, που υλοποίησε η MENTOR in Culture, διαπιστευμένος οργανισμός Erasmus+ στον τομέα της Εκπαίδευσης Ενηλίκων, σε συνεργασία με τον Οργανισμό Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης – Λάρνακα 2030.

Από τις 29 Οκτωβρίου έως τις 2 Νοεμβρίου, 41 εκπαιδευόμενοι από την Ελλάδα, μεταξύ των οποίων στελέχη της τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης και επαγγελματίες του πολιτισμού, βρέθηκαν στην Κύπρο για να διερευνήσουν πώς ο πολιτισμός μπορεί να λειτουργήσει ως πυλώνας βιώσιμης ανάπτυξης, συμβάλλοντας στην κοινωνική συνοχή, την τοπική και περιφερειακή ανάπτυξη, τη δημιουργική οικονομία, τη συμμετοχή των πολιτών και την ενίσχυση της ταυτότητας κάθε τόπου.

Από την Κ. Μακεδονία παρούσες ήταν η Νανά Καραγιαννίδου εκ μέρους της Π.Ε. Ημαθίας και η Κατερίνα Γρηγοριάδου εκ μέρους του δήμου Βέροιας.

Η επιλογή της Λάρνακας ως Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης για το 2030 προσέφερε ένα ουσιαστικό περιβάλλον μάθησης. Οι συμμετέχοντες γνώρισαν μια ευρωπαϊκή πόλη κατά τη φάση προετοιμασίας ενός σημαντικού πολιτιστικού εγχειρήματος, εξετάζοντας πώς το καλλιτεχνικό όραμα συνδέεται με τον στρατηγικό σχεδιασμό, τη θεσμική συνεργασία, τη συμμετοχή των κατοίκων και τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη.

Κεντρικό ζήτημα της κινητικότητας αποτέλεσε η μετάβαση από τις μεμονωμένες πολιτιστικές πρωτοβουλίες σε ολοκληρωμένες πολιτιστικές στρατηγικές, με συνέχεια, σαφείς προτεραιότητες και ουσιαστική συμβολή στην ανάπτυξη των πόλεων και των περιφερειών.

Οι γειτονιές ως χώροι συμμετοχής και πολιτιστικής δημιουργίας

Ιδιαίτερη θέση στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα είχαν οι περιηγήσεις σε γειτονιές της Λάρνακας και η γνωριμία με το ΜαχαΛart 2026, την πολιτιστική πρωτοβουλία της Λάρνακα 2030 που αντιμετωπίζει τις γειτονιές ως χώρους καλλιτεχνικής δημιουργίας, συνάντησης και συμμετοχής των κατοίκων.

Στη γειτονιά του Άη Γιάννη (Αγίου Ιωάννη) πραγματοποιήθηκαν ενημέρωση και δράση για το ΜαχαΛart, με επίκεντρο τη σχέση της πολιτιστικής δημιουργίας με την ιστορία της περιοχής, τον δημόσιο χώρο και τις τοπικές κοινότητες. Η εμπειρία έδειξε πώς η πολιτιστική ανάπτυξη μπορεί να ξεκινά από τις ίδιες τις γειτονιές, αξιοποιώντας τις μνήμες, τις εμπειρίες και τη συμμετοχή των κατοίκων.

Σημαντική αναφορά του προγράμματος αποτέλεσε επίσης το φεστιβάλ «Συνοικισμός ’26», που πραγματοποιήθηκε στις 30 και 31 Οκτωβρίου στον προσφυγικό Συνοικισμό Αγίων Αναργύρων, στο πλαίσιο του ΜαχαΛart 2026 και του ευρωπαϊκού έργου MedSEA.

Η διοργάνωση έφερε σε διάλογο καλλιτέχνες από διαφορετικές χώρες με τους κατοίκους της περιοχής, μέσα από καλλιτεχνικές δημιουργίες που αντλούσαν υλικό από την ιστορία, τη συλλογική μνήμη και την καθημερινή ζωή του Συνοικισμού. Αποτέλεσε χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η πολιτιστική δραστηριότητα μπορεί να ενισχύει τη συμμετοχή, την κοινωνική συνοχή και τη σχέση των κατοίκων με τον τόπο τους.

Μουσεία, πολιτιστική κληρονομιά και δημιουργικές υποδομές

Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα περιλάμβανε επίσκεψη στο Μουσείο Πιερίδη – Πολιτιστικό Ίδρυμα Τράπεζας Κύπρου, ένα από τα σημαντικότερα μουσεία της Λάρνακας και το παλαιότερο ιδιωτικό μουσείο της Κύπρου. Η γνωριμία με τις συλλογές του ανέδειξε τον ρόλο των μουσείων στη διατήρηση της πολιτιστικής μνήμης, στην ανάδειξη της ιστορικής ταυτότητας και στην ευρύτερη πολιτιστική ανάπτυξη ενός τόπου.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η επίσκεψη στο Youth Makerspace Larnaka, μια πρωτοβουλία του Οργανισμού Νεολαίας Κύπρου που συνδέει την τεχνολογία, την εκπαίδευση, τη δημιουργικότητα και την καινοτομία. Η γνωριμία με τον χώρο έφερε στο προσκήνιο τη σημασία των δημιουργικών υποδομών για την ανάπτυξη δεξιοτήτων, την υποστήριξη νέων δημιουργών και την ενίσχυση της συμμετοχής των νέων στην πολιτιστική και οικονομική ζωή.

Στα Λιβάδια, οι συμμετέχοντες επισκέφθηκαν το Μουσείο Μνήμης Καλαμουργικής, ενώ στον Κάτω Δρυ γνώρισαν το Μουσείο Μελισσοκομίας και Κεντητικής. Οι επισκέψεις ανέδειξαν τη δυνατότητα αξιοποίησης της τοπικής γνώσης, των παραδοσιακών τεχνών και της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς ως πόρων για την εκπαίδευση, τη δημιουργία και τη βιώσιμη ανάπτυξη μικρότερων κοινοτήτων.

Οι συμμετέχοντες πέρασαν επίσης από την περιοχή των πρώην εγκαταστάσεων της Πετρολίνα, όπου σχεδιάζεται η ανάπτυξη του Land of Tomorrow και η δημιουργία νέου Κέντρου Τέχνης και Σχεδιασμού (Art & Design Center). Η συγκεκριμένη στάση συνέδεσε τη συζήτηση για τον πολιτισμό με τον μετασχηματισμό πρώην βιομηχανικών εκτάσεων, την αξιοποίηση του αστικού χώρου και τις προοπτικές ανάπτυξης νέων πολιτιστικών υποδομών.

Ευρωπαϊκές συνεργασίες και πολιτιστική ανάπτυξη στην πράξη

Μια ακόμη σημαντική διάσταση της κινητικότητας ήταν η συμμετοχή σε εκπαιδευτικές δράσεις στον Πολυδύναμο Πολυχώρο Κοινωνικής Πρόνοιας και Απασχόλησης του Δήμου Λάρνακας, όπου πραγματοποιήθηκαν εργαστήρια στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου MedSEA – Socially Engaged Arts in the Mediterranean Area.

Οι δράσεις συνέδεσαν τον πολιτιστικό σχεδιασμό με την ανάπτυξη ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών, τη συνεργασία καλλιτεχνών και τοπικών κοινοτήτων και τις δυνατότητες διακρατικών συνεργασιών.

Το MedSEA αποτελεί διακριτό ευρωπαϊκό έργο, που συγχρηματοδοτείται από το πρόγραμμα Creative Europe, με συμμετοχή της Λάρνακα 2030. Επικεντρώνεται στην καλλιτεχνική δημιουργία με κοινωνικό και κοινοτικό προσανατολισμό και στη συνεργασία καλλιτεχνών από διαφορετικές περιοχές της Μεσογείου.

Το σύνολο των επισκέψεων και των εκπαιδευτικών δράσεων ανέδειξε ότι η πολιτιστική ανάπτυξη μπορεί να συνδέει διαφορετικούς τομείς δημόσιας πολιτικής: την εκπαίδευση, την κοινωνική ένταξη, τη νεολαία, την αστική αναζωογόνηση, την πολιτιστική κληρονομιά και την τοπική οικονομία.

Από τον πολιτιστικό σχεδιασμό των πόλεων στην περιφερειακή ανάπτυξη

Η κινητικότητα ανέδειξε ιδιαίτερα τη σημασία της περιφερειακής διάστασης της πολιτιστικής πολιτικής. Η ανάπτυξη του πολιτισμού δεν αφορά αποκλειστικά τα μεγάλα αστικά κέντρα, αλλά και τις μικρότερες πόλεις, τις αγροτικές περιοχές και τις τοπικές κοινότητες, που διαθέτουν διαφορετικούς πολιτιστικούς πόρους, ανάγκες και αναπτυξιακές δυνατότητες.

Οι επισκέψεις στη Λάρνακα, στα Λιβάδια και στον Κάτω Δρυ προσέφεραν αφορμές για τη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο Δήμοι, Περιφέρειες και επαγγελματίες του πολιτισμού μπορούν να συμβάλουν από κοινού στη διαμόρφωση συμπληρωματικών πολιτιστικών στρατηγικών, αξιοποιώντας τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε τόπου, συνδέοντας πολιτιστικούς φορείς και κοινότητες και δημιουργώντας συνέργειες μεταξύ πολιτισμού, εκπαίδευσης, κοινωνικής ανάπτυξης και δημιουργικής οικονομίας.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο πολιτισμός αντιμετωπίζεται όχι μόνο ως πεδίο καλλιτεχνικής έκφρασης, αλλά και ως δημόσια επένδυση με μακροπρόθεσμη κοινωνική και αναπτυξιακή αξία. Ο ολοκληρωμένος πολιτιστικός σχεδιασμός μπορεί να ενισχύει την ελκυστικότητα των περιοχών, να δημιουργεί δυνατότητες συνεργασίας και απασχόλησης, να υποστηρίζει την κοινωνική συνοχή και να συμβάλλει σε περισσότερο ισόρροπη και βιώσιμη ανάπτυξη.

Συμμετοχή από όλη την Ελλάδα: αυτοδιοίκηση και επαγγελματίες του πολιτισμού

Η κινητικότητα συγκέντρωσε 41 εκπαιδευόμενους από διαφορετικά θεσμικά και επαγγελματικά περιβάλλοντα, συνδέοντας στελέχη της τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης με επαγγελματίες του πολιτισμού.

Οι συμμετέχοντες προέρχονταν από 20 Δήμους: Αγρινίου, Αθηναίων, Αιγιαλείας, Αλεξανδρούπολης, Αρταίων, Βέροιας, Δράμας, Θεσσαλονίκης, Θηβαίων, Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου, Ιωαννιτών, Καβάλας, Καλαμάτας, Κιλκίς, Κορινθίων, Ρεθύμνου, Σαλαμίνας, Τρικκαίων, Χανίων και Χίου.

Στην κινητικότητα συμμετείχαν επίσης εκπρόσωποι από 6 Περιφέρειες: Αττικής, Βορείου Αιγαίου, Κεντρικής Μακεδονίας, Κρήτης, Πελοποννήσου και Θεσσαλίας.

Η συνύπαρξη στελεχών της αυτοδιοίκησης και επαγγελματιών του πολιτισμού δημιούργησε ένα κοινό πεδίο ανταλλαγής γνώσης και εμπειριών, επιβεβαιώνοντας τη σημασία της συνεργασίας μεταξύ δημόσιων θεσμών και του ευρύτερου πολιτιστικού οικοσυστήματος για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή πολιτιστικών πολιτικών.

Παράλληλα, η γεωγραφική και επαγγελματική ποικιλομορφία των συμμετεχόντων επέτρεψε τη διερεύνηση τρόπων προσαρμογής ευρωπαϊκών πρακτικών σε διαφορετικές τοπικές και περιφερειακές ανάγκες.

Η ευρωπαϊκή εμπειρία ως αφετηρία για το μέλλον

Η Κέλλυ Διαπούλη, Καλλιτεχνική Διευθύντρια της Λάρνακα 2030, δήλωσε:

«Η διεκδίκηση του τίτλου της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης (ΠΠΕ), αλλά και η συνολική δράση που απαιτείται για την υλοποίηση ενός τέτοιου εγχειρήματος, προϋποθέτει μακροχρόνια και συστηματική προετοιμασία. Οι ελληνικές πόλεις που ενδιαφέρονται να διεκδικήσουν τον τίτλο για το 2035 θα πρέπει να ξεκινήσουν από τώρα, δημιουργώντας την κατάλληλη διοικητική δομή που θα αναλάβει τον σχεδιασμό και τη διαχείριση του έργου, αλλά και διαμορφώνοντας μια μακρόπνοη πολιτιστική στρατηγική.

Για εμάς, ως Λάρνακα 2030, αποτέλεσε ιδιαίτερη χαρά να μοιραστούμε την εμπειρία, τη γνώση και την τεχνογνωσία που αποκτήσαμε μέσα από τη δική μας πορεία, συμβάλλοντας στην προσπάθεια των ελληνικών πόλεων να οικοδομήσουν μια επιτυχημένη υποψηφιότητα.

Ευχόμαστε η συνάντηση αυτή στη Λάρνακα να αποτελέσει την αφετηρία μιας ουσιαστικής και εποικοδομητικής συνεργασίας ανάμεσα στην Ελλάδα και την Κύπρο, με κοινό άξονα την περιφερειακή πολιτιστική ανάπτυξη».

Ο Πάνος Γκιόκας, ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της MENTOR in Culture, δήλωσε:

«Ο πολιτισμός διατρέχει κάθε πτυχή της ζωής μας και μπορεί να αποτελέσει πυλώνα βιώσιμης ανάπτυξης, όταν αναδεικνύει όσα κάνουν κάθε τόπο μοναδικό. Για να αποκτήσει όμως αυτή η προοπτική ουσία, χρειάζεται να έχουν λόγο οι άνθρωποι που ζουν και δημιουργούν σε κάθε πόλη. 

Στη Λάρνακα είδαμε πώς η συλλογική μνήμη, η τοπική γνώση και η συμμετοχή των κοινοτήτων μπορούν να διαμορφώσουν ένα όραμα ανάπτυξης. Αυτή την εμπειρία θέλουμε να μεταφέρουμε στις ελληνικές πόλεις και περιφέρειες, μετατρέποντας τη γνώση σε συνεργασίες, πολιτιστικές στρατηγικές και δημόσια αξία με διάρκεια. 

Ο διάλογος με άλλες ευρωπαϊκές πόλεις μάς βοηθά να ανακαλύπτουμε το δυναμικό των ανθρώπων στις δικές μας πόλεις, να αναγνωρίζουμε προκλήσεις και χαρακτηριστικά που μοιραζόμαστε και να χτίζουμε από κοινού το ευρωπαϊκό μας μέλλον».

Για τη MENTOR in Culture, η ανταλλαγή ευρωπαϊκής τεχνογνωσίας και η συνεργασία της αυτοδιοίκησης με πολιτιστικούς οργανισμούς και επαγγελματίες του πολιτισμού αποτελούν βασικά εργαλεία για τον σχεδιασμό στρατηγικών που ενισχύουν την κοινωνική συνοχή, τη δημιουργικότητα και τη βιώσιμη ανάπτυξη των τόπων.